Copy
Welkom bij de Nieuwsbrief en de website van Museumpeil
Bekijk deze e-mail in uw browser
Met deze Nieuwsbrief heeft u toegang tot een selectie van artikelen uit Museumpeil en ontvangt u nieuws uit de museumsector (zie ook: www.museumpeil.eu).

November 2018
Inhoud Nieuwsbrief


1. Het nieuwe AfricaMuseum in Tervuren. Guido Gryseels over de grote veranderingen
2. Sluiten of veranderen. De transitie van het Museum voor Communicatie
3. ‘A culture of lates’. Het succes van avondopenstellingen
4. Toezicht op musea, er gaat veel mis. Verslag van het congres: ‘Toezien of Toekijken’
5. Zeeland: museumhemel of te veel musea?
6. Erfgoedtalent: Roy Soers over aandacht voor bijzondere breinen
7. Kort nieuws
- Eerste interactieve bladerboek
- Museumpeil ondersteunt erfgoedtalent
- Immaterieel erfgoed mikpunt actiegroepen
- Webgids leveranciers voor musea
8. Agenda


Inleiding

Musea in Transitie: verbouwen, innoveren, transformeren

Musea in Transitie, dat is het thema van de nieuwe editie van Museumpeil. Boordevol verhalen over acht musea die recent ingrijpend zijn vernieuwd, van het AfricaMuseum in Tervuren tot het Stadsmuseum in Harderwijk. Hoe hebben de voorzitters van ICOM in Nederland en Vlaanderen hun musea getransformeerd? Over geslaagde innovaties zoals avondopenstellingen. Verder Olga van Oost over de belangrijkste transities die musea moeten maken. In deze nieuwsbrief alvast een voorproefje.
 
Museumpeil 51 gaat over musea in transitie. Over de grote uitdagingen voor musea, met veel praktijkvoorbeelden en interviews. Analyses van tien musea die recent ingrijpend zijn vernieuwd. Maar ook over succesvolle avondopenstellingen, de schaduwzijde van professionalisering en over de kunst van het observeren.
 
Museumpeil

U ontvangt deze mail omdat u actief bent binnen de museumsector of omdat u zich online heeft aangemeld. Als u deze nieuwsbrief niet wenst te ontvangen kunt u zich onderaan de nieuwsbrief afmelden.

Reacties en vragen?
Mail: info@museumpeil.eu

Het nieuwe AfricaMuseum in Tervuren


Directeur Guido Gryseels over de grote veranderingen

Begin december opent het AfricaMuseum na vijf jaar sluiting weer zijn deuren. Patrick de Rynck sprak met directeur Guido Gryseels. Het museum is al wekenlang in het nieuws, onder meer over het veranderde taalgebruik. Een gesprek over nieuwbouw en cultuurverandering
 
Het museum maakt een grote transitie door. Wat betekent dit voor het museum, zijn publiek en zijn medewerkers? We beginnen met de nieuwbouw, los van het oude museumgebouw. Welke problemen moest die oplossen?
‘Eerst en vooral: het klopt dat dit het meest in het oog springt, maar de bouwwerkzaamheden zijn, bij wijze van spreken, the easy bit. Mij gaat het vooral om de inhoudelijke vernieuwing, na zestig jaar stilstand in de vaste collectie. Nu goed, ons historische museumgebouw, dat sterk koloniaal geïnspireerd is, is volledig beschermd. Structurele veranderingen kunnen niet. Wij hadden geen vergaderzaal, geen tentoonstellingszaal met klimatisatie, geen goed restaurant met keuken, geen goede shop... Hier was er maar één oplossing: een nieuwbouw, met alle faciliteiten die we misten, zoals ook een auditorium. En onze publieksoppervlakte is verdubbeld naar 11.000 vierkante meter.’
 
De ombouw van de geesten dan. U kent de buzzwoorden: participatie, integratie van immaterieel cultureel erfgoed, musea als plek van dialoog en welzijn, maatschappelijke betrokkenheid... Met hier als complicerende factor de koloniale beladenheid. Hoe pak je zo’n mega-switch aan?
‘Stap voor stap. Je leert veel van voortschrijdend inzicht. Ik ben hier directeur sinds 2001 en toen al was duidelijk dat vernieuwing nodig was. Er waren tijdelijke, vrij baanbrekende initiatieven over de oorsprong van onze collecties en het koloniale verleden. Die kregen weerklank in de media. We hebben samen met de Afrikaanse gemeenschap de geschiedeniszaal hervormd.
‘Om kort te gaan: in al onze activiteiten vond een structurele cultuurverandering plaats. De vragen “hoe kijken Afrikanen ernaar? Wat betekent het voor hen?” is nu een reflex. Dat zit ingebed en we gaan uit van hun actieve participatie.’
‘We willen een museum en forum van debat zijn over hedendaags Afrika en de multiculturele samenleving, maar we willen het museum ook als lieu de mémoire van het koloniale verleden behouden voor zowel Belgen als Congolezen. Overigens: in 2005 was de grootste zorg van Afrikanen die met ons samenwerkten de stilte van Europa over dagelijks 3000 doden in Oost-Congo. Niet zozeer onze discussies over Leopold II.
 
Klik hier om het hele interview te lezen

Sluiten of veranderen

De transitie van het Museum voor Communicatie


Alles moest anders: een nieuwe visie op niet-gesubsidieerde musea

Het was vijf voor twaalf voor het Museum voor Communicatie in Den Haag. Sarah-Jane Earle, manager museale zaken van het museum, over de cruciale beslissing: het museum sluiten of nog één ultieme poging doen om een zelfredzaam museum te realiseren dat weer relevant zou zijn.
 
“Dat we iets wilden én moesten veranderen was al jaren onderwerp van discussie binnen de organisatie. De bezoekersaantallen liepen elk jaar verder terug en de identiteit van het museum was niet duidelijk genoeg. Niet voor de bezoekers en niet voor onszelf. Daarnaast werd onze financiële situatie steeds nijpender. Als niet-gesubsidieerd museum was de spaarpot die we in 1998 bij onze verzelfstandiging hadden gekregen, bijna leeg.
In januari 2016 stond de Raad van Toezicht voor een cruciale beslissing: het museum sluiten of nog één ultieme poging doen om een zelfredzaam museum te realiseren dat weer relevant zou zijn voor huidige en toekomstige generaties. Vanwege zijn commerciële ondernemersachtergrond werd Tobias Walraven als directeur aangesteld, het begin van een succesvolle, maar turbulente periode.
 
Focussen
“Al in zijn eerste week nam de directeur een heftig besluit: het museum moest (tijdelijk) dicht. En snel ook! Het is voor een organisatie moeilijk om de aandacht te verdelen tussen de lopende zaken en planontwikkeling. Binnen een maand werden de deuren gesloten, waardoor het voltallige personeel de aandacht kon leggen op het ontwikkelen van een businessplan. Deze opgelegde focus bleek essentieel voor de voortgang. De afgelopen tien jaar waren er namelijk verschillende pogingen ondernomen tot het ontwikkelen van nieuwe plannen, maar geen enkel plan was ooit van de grond gekomen.
Ook inhoudelijk was er behoefte aan focus: waar gaat het museum eigenlijk over en waar staan we voor? Communicatie is een enorm containerbegrip, dat lastig in één museum te vangen is en bovendien altijd in beweging is. Aan welke onderwerpen besteed je aandacht en welke laat je buiten beschouwing? De zakelijke aanpak van de directeur bood ook hier een verfrissende focus: hoe maak je het museum commercieel interessant? Door uit te zoeken waarvoor publiek bereid is moeite te doen en een entreeticket te betalen, hebben we een museaal concept ontwikkeld rondom de impact van communicatie: wat raakt mensen persoonlijk?
 
Cultuurclash
“Hoewel de commerciële blik van de nieuwe directeur ons heeft gebracht waar we nu staan, is niet alles zonder slag of stoot gegaan. Onze organisatie was vóór de komst van Tobias een typische informele, softe museale organisatie. Nu werd alles ineens een stuk zakelijker, harder en vooral sneller. Museale zaken die voor de organisatie vanzelfsprekend waren, stonden soms ineens ter discussie. Waarom is het belangrijk om 10.000 nagenoeg identieke objecten te behouden? En waarom is het normaal dat je onbetaalde activiteiten aanbiedt? Het kan overkomen als ongenuanceerd en niet in het belang van museale of maatschappelijk gedachten, maar zulke vragen waren juist essentieel. Ze dwingen je om naar de kern van je activiteiten én je kunnen terug te gaan.
Helaas is de realiteit ook dat niet iedereen zich in deze manier van werken kon vinden. Het snelle schakelen, de harde deadlines en de hoge werkdruk hebben ertoe geleid dat er tijdens de transitie veel personele wisselingen zijn geweest. Dat is zoals in elk verandertraject onvermijdelijk, maar …”
 
Klik hier voor het vervolg van Sara-Jane Earles verhaal
 

‘A culture of lates’

Het succes van avondopenstellingen

Het traditionele museumpubliek vergrijst in snel tempo en er komen te weinig jonge bezoekers bij. Een shift in de openingstijden en het verkennen van de mogelijkheden van de zogeheten ‘culture of lates’ boden voor enkele musea alvast redding.
 
Wat is de ‘culture of lates’? Dat zijn bijzondere avondopeningen na 17 uur. Uit nieuwe studies en onderzoeken blijkt dat avondopeningen bijzonder veel potentieel hebben. Een avondopening op een weekdag kan evenveel bezoekers aantrekken als een weekenddag. En het gaat om meer dan de aantallen: het publiek dat komt opdagen zijn veelal twintigers en dertigers.
Een voorbeeld, na een lange verbouwingsperiode heropende het Speed Art Museum in 2016. De vooropgestelde prognose van 200.000 bezoekers werd niet gehaald en de aantallen bleven steken op 125.000. Voornaamste reden: het museum trok hetzelfde type bezoekers aan als vóór de sluiting, maar in kleinere aantallen. Aanvankelijk werd geprobeerd het museum elke dag een uur langer open te houden, maar dat bleek te duur en er werd geen nieuw publiek mee bereikt. De oplossing waar vervolgens voor werd gekozen: elke derde vrijdag van de maand vindt er nu een feest plaats: After Hours at the Speed, van 17 tot 22 uur. Dat werd een succes. Elke After Hours trekt meer dan duizend bezoekers en een belangrijk deel van hen (16%) komt van naburige universiteiten. The Speed slaagt er ook in om op die avonden nieuwe leden te rekruteren. Op één avond worden gemiddeld vijftig lidmaatschappen verkocht.
 
Klik hier om de tips voor succes te lezen

Toezicht op musea moet beter

Verslag van het congres: ‘Toekijken of toezien’


Wat ging er mis bij het toezicht op het Stedelijk Museum? (Foto: Stichting MuseumZaken)

Effectief toezicht houden op musea, hoe doe je dat? Meer dan honderd personen, veelal zelf lid van een Raad van Toezicht, bezochten op 25 oktober 2018 het congres ‘Toezien of Toekijken’. Op initiatief van Stichting Museum Zaken bespreken zij de problemen bij het toezicht op musea, zoals bij het Stedelijk Museum in Amsterdam. Doordat vooraf was afgesproken dat niemand later bij naam zou worden geciteerd, waren de deelnemers zeer openhartig.
 
“De raad van toezicht is zo goed als de voorzitter van de audit committee.” Zo, de eerste steen ligt in de vijver, de zaal roert zich. “Toezichthouders moeten verplicht opstappen wanneer zij vijfenzestig worden, directeuren uiterlijk na zeven jaar.” Nu wordt het rumoerig, maar de klap moet nog komen. “Een museum moet afscheid nemen van een sponsor die betrokken is bij ongeoorloofde activiteiten. Zo ook van een toezichthouder die verbonden is aan een soortgelijk bedrijf”. Nee, dit gaat te ver. De wereld is te complex geworden om zulke lijnen te kunnen trekken. “Nog even en er blijft niemand over om te besturen of te financieren”, wordt verzucht.

Met de verzelfstandiging van musea, in de jaren negentig, deed de markt zijn intrede. De agenda van de museumdirecteur veranderde. ‘Inhoud’ moest plaats maken voor strategie, financiering uit private en commerciële bronnen, marketing en communicatie, digitalisering en een slagvaardige en betrouwbare bedrijfsvoering. We zijn ruim twintig jaar verder. Cultuur is ‘hot’ en musea zijn instrumenten voor de ‘city marketing’ geworden, bedrijven die voor economische en maatschappelijke waarde zorgen. Gaat het een keer mis, stapt een directeur op, loopt een verbouwing uit of wordt een kunstwerk beschadigd, dan roert de (lokale) politiek zich en de publieke opinie.
De relatie tussen museum en politiek is grillig, met name bij organisaties die door een gemeente worden gefinancierd. Het is opvallend hoeveel voorbeelden hiervan tijdens de conferentie worden genoemd; musea die uiting geven aan de ambitie van een stad maar niet echt kunnen rekenen op de steun van het college.
 
Kik hier om het volledige officiële verslag te lezen, inclusief tien tips.

Nergens zoveel musea als in Zeeland

Albert Scheffers, directeur Stadhuismuseum Zierikzee, over verzelfstandigen


‘Museum moet een actief werkend en gebruikt geheugen zijn’.

Op de grens van Nederland en Vlaanderen ligt Zeeland. Een prachtig leeg landschap van water, wind en eilanden. Hier wonen amper 200 mensen per vierkante kilometer. Toch is dit lege land het walhalla van musea. Zeeland kent maar liefst 48 musea op slechts 382.000 inwoners. Tijd voor een gesprek met Albert Scheffers, directeur van het Stadhuismuseum in Zierikzee, over verzelfstandigen, bezoekcijfers en het sluiten van musea.
 
Hoe komt het dat Zeeland zoveel musea heeft?
“De Zeeuw wil niet afhankelijk zijn. Men weet dat men zelf zijn boontjes zal moeten doppen. Men is trots op de eigen geschiedenis en cultuur. Weet je dat ons eiland Schouwen-Duiveland slechts 34.000 inwoners telt, maar wel 9 musea heeft.
 
Hoe ben je in Zierikzee terechtgekomen?
“De gemeente wilde het Stadhuismuseum verzelfstandigen en vroeg in 2014 aan onder andere organisatieadviesbureau Twynstra Gudde een plan te maken. Twynstra vroeg mij om daarbij te helpen. We hebben toen een uitgebreid plan van aanpak gemaakt. We presenteerden ons plan op vrijdag. ‘s Maandags werden we gebeld dat het akkoord was, maar dan moesten wij wel de woensdag erop meteen starten. Toen heb ik me even op mijn hoofd gekrabd, wat hadden we over het hoofd gezien?
 
Klik hier om het hele interview te lezen

Erfgoedtalent: Roy Sjoers over aandacht voor bijzondere breinen


Roy Soers over diversiteit op de werkvloer

Roy Sjoers werkt bij Museum het Dolhuys in Haarlem. Hij is onlangs afgestudeerd aan de Reinwardt Academie, de museumopleiding in Nederland, met een scriptie over diversiteit op de werkvloer. Hij pleit voor aandacht voor mensen met afwijkende breinen. Museum Het Dolhuys doet dat: mensen die buiten de boot dreigen te vallen krijgen er een herkansing. Inmiddels zijn ruim dertig mensen doorgestroomd naar betaald werk.
 
Je hebt je scriptie geschreven over mensen met normale en afwijkende breinen. Waarom?
“Normaal is niets meer dan het gemiddelde van alle afwijkingen. Iedereen is dus een unieke uitgave, zo ik ook. Ik ben bijvoorbeeld sneller afgeleid dan de meesten (ADD). Ook kan ik niet zo goed hoofdrekenen (dyscalculie). Het heeft me altijd verwonderd hoe snel mensen je labelen en soms zelfs wegzetten op basis van een afwijking van het gemiddelde. Al snel kreeg ik van klasgenoten bijvoorbeeld het label ‘dom’ omdat ik de basisvaardigheid rekenen niet onder de knie kreeg.
 
Je pleit dus voor meer aandacht en acceptatie van diversiteit, niet alleen voor gender maar ook voor diversiteit in breinen?
“Door mijn afstudeerstage bij museum het Dolhuys ben ik in aanraking gekomen met een term waar ik nog nooit van had gehoord: neurodiversiteit.  Deze term wordt gebruikt om onzichtbare verschillen op het gebied van het brein en de geest te duiden, zoals autisme en ADD. Het belang van het benoemen en waarderen van deze vorm van diversiteit. Museum het Dolhuys doet dat. Hier krijgen mensen met een afwijkend brein de mogelijkheid om te integreren. Maar ook als je een burn-out hebt kun je hier re-integreren in de maatschappij.
 
Klik hier om verder te lezen

Kort nieuws


Vrijmetselarijmuseum innoveert

Eerste interactieve bladerboek

Het Vrijmetselarijmuseum in Den Haag opende onlangs haar eerste wisseltentoonstelling:
‘Avontuur in Azië’. Omdat de tentoonstellingsruimte beperkt is ontwikkelden ontwerpers Meta Menkveld en Iris Erkelens, in samenwerking met DEFRAME en Pillar Games het eerste interactieve digitale bladerboek. Het bladerboek is een combinatie van een fysiek echt boek en een digitale omgeving. De bezoeker bladert door het verhaal van de tentoonstelling. Door middel van een simpele aanraking op het boek, verschijnt er meer informatie over het aangeraakte artikel of afbeelding. Meer info over boek en museum.
 
Museumpeil ondersteunt erfgoedtalent
Jaarlijks studeren tientallen jongeren af met de ambitie om in een museum te werken. Museumpeil zet erfgoedtalent graag in het zonnetje. In deze nieuwsbrief hebben we een interview met Roy Soers over zijn stage en onderzoek. Heb jij ook iets bijzonders gedaan, onderzocht of geschreven laat het ons weten: redactie@museumpeil.eu
 
Webgids leveranciers voor musea
Hoe vind je een goede leverancier voor klimaatcontrole, voor lichtontwerp of voor ticketing?
Museumpeil helpt je met de webgids leveranciers. Leveranciers die ons worden aanbevolen door museummedewerkers. Heb je zelf ook goede ervaringen met leveranciers, meldt het ons: redactie@museumpeil.eu.
 
Immaterieel erfgoed mikpunt actiegroepen
Niet alleen Sinterklaas maar ook andere tradities zijn het mikpunt van actiegroepen, zoals historische paardenmarkten en bloemencorso’s. Op een studiedag in Culemborg op 9 november j.l. werden deze en andere voorbeelden besproken. Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed presenteerde daar haar plan om erfgoedgemeenschappen te ondersteunen. Men gaat onderzoek doen naar controversieel erfgoed om handvatten en kennis te ontwikkelen als antwoord op uitdagingen en vraagstukken uit de praktijk. Men gaat ook onderzoek doen naar de relatie tussen immaterieel erfgoed en toerisme. Toerisme dreigt de tradities te vercommercialiseren en te vernietigen. De Kennisagenda kunt u hier downloaden. Namens Vlaanderen was de Werkplaats Immaterieel Erfgoed aanwezig.

Agenda


3 december 2018: Open Up: Making more of stored Collections, London
4 december 2018: Infosessie Digitaal Archief Vlaanderen, Gent
6 december 2018: Historische interieurs, Dordrecht
8 december 2018: Toekomst van historische hoeves, Leuven
10 december 2018: Conferentie Beeld & Storm, Hilversum
12-14 december 2018: Toekomst van de begijnhoven, Turnhout
13 december 2018: Sfeer maken en meten in musea, Amsterdam
18 december 2018: ‘Conflict matters’, Antwerpen
 
15-19 januari 2019: Winter School for Audiovisual Archiving, Hilversum
22-26 januari 2019: Nationale Onderwijs Tentoonstelling, Utrecht
22 januari 2019: Cursus Mediacoach Erfgoed, FARO
24 januari 2019: Symposium: Holland ontluikt, Muiden
 
14 maart 2019: Open Monumentencongres, Hasselt

ABONNEREN OP MUSEUMPEIL


Museumpeil, vakblad voor museummedewerkers in Vlaanderen en Nederland.
 
Een individueel abonnement kost € 22,50 per jaar. U kunt ook een instellingsabonnement nemen voor € 50,00 per jaar. Met een instellingsabonnement ontvangt u drie exemplaren van elk nummer op één adres voor u en uw collega’s
 .
 
Abonneren: klik hier.
Museumpeil werkt samen met Erfgoedcel Brussel, Erfgoedpartners Groningen, Museumfederatie Fryslân, Huis voor de Kunsten Limburg, Landschap Erfgoed Utrecht, Stichting Erfgoedpark Batavialand, Vereniging van Musea in Zuid-Holland, Erfgoedhuis Zuid-Holland, Erfgoed Brabant, Stichting Cultureel Erfgoed Zeeland en de Vereniging van Zeeuwse Musea.

Copyright © 2018 Museumpeil, Alle rechten gereserveerd.


Redactie: Franklin van der Pols met bijdragen van Patrick de Rynck, Frederic Jonckheere, Sarah-Jane Earle, Marie-Christine Vink (voor Stichting MuseumZaken)
Foto’s met dank aan de genoemde musea: courtesy and copyright museums
Productie: Aideon Webdesign

Ons e-mailadres is:
info@museumpeil.eu

Wilt u uw vermelding wijzigen?
U kunt uw voorkeuren veranderen of zich afmelden van deze lijst

Privacy statement:
De AVG is de nieuwe wet ter bescherming van privacy en persoonsgegevens en vraagt instanties haar privacyregels te expliciteren. De Stichting Museumpeil heeft haar privacy regelement op de website gepubliceerd. Dit privacyreglement is bedoeld om u te informeren over uw rechten en onze plichten die gelden op grond van de AVG.

Email Marketing Powered by Mailchimp