Copy

Introductie


Welkom bij deze nieuwe les! Ik hoop dat het je lukt om de lessen bij te houden. Maar ik kan me ook voorstellen dat je niet altijd de tijd kunt vinden.

Dat geeft niet. Laat je niet leiden door schuldgevoelens, maar door het verlangen waarmee je aan de cursus begon: groeien in het leren ervaren van Gods aanwezigheid door middel van biddend bijbellezen Het gaat er niet om dat je alle lessen (op tijd) hebt gedaan, maar dat je dat verlangen blijft voeden.

In deze vijfde les gaan we weer verder met het ontdekken van wat lectio divina is. Centraal staat de vierde stap: de contemplatio, vertaald met ‘rusten’. Veel inspiratie gewenst.
Onderwijs als podcast beluisteren

5.1 De vierde stap: rusten

Deze vierde stap van de contemplatio noem ik het liefst: rusten. Dat is wel een wat vrije vertaling. In een eerdere les heb ik al meer verteld over de contemplatie. Als omschrijving heb ik toen gegeven: aandachtig aanwezig zijn in Gods aandachtige aanwezigheid. Welke woorden en omschrijvingen je ook precies gebruikt (er is niet één goede omschrijving), het gaat er in deze stap om dat je tot rust komt bij God.

Je hebt gelezen (lectio), je hebt gemediteerd (meditatio), je hebt gebeden (oratio), en dat liep waarschijnlijk ook allemaal wat door elkaar heen. En nu is het de tijd om dat allemaal los te laten en te rusten in Gods liefdevolle aanwezigheid. Het eigene van de lectio divina, vergeleken met andere manieren van omgaan met de bijbel, is dat deze manier steeds op deze laatste fase gericht is: het tot rust komen.

Lectio divina is niet voor niets een contemplatíeve praktijk: een geestelijke oefening die jou als bijbellezer vooral helpt om tot rust te komen bij God, om te leren rusten in God. We hebben daarvoor vaak een ‘aanloopje’ nodig, een voorbereiding, die in de lectio divina dus bestaat uit de stappen van lectio, meditatio en oratio.

5.2 Voorbij de woorden

Een manier waarop ik graag het eigene van de contemplatio uitleg, is deze. Als je bijvoorbeeld als man en vrouw (of in een andere vriendschappelijke of intieme relatie) een goed gesprek hebt gehad en echt naar elkaar geluisterd hebt, komt er een moment dat er genoeg is gezegd. Het is goed zo. En dan zit je een tijdje zwijgend naast elkaar in stilte. Alles wat gezegd moest worden is gezegd. Het is genoeg. Gewoon bij elkaar zijn is nu wat meer dan voldoende is.

Deze stilte, dit stil bij elkaar zijn is in de lectio divina de fase van de contemplatio. In het lezen, mediteren en bidden is er veel gezegd en gedacht. Er waren veel woorden. Nu breekt het moment aan dat je ontdekt dat er voorbij de woorden een ruimte is waar aanwezigheid genoeg is. Het is er rustig en stil. De (vele) woorden die er waren hebben hun dienst bewezen. We laten ze los.

In het Engels kun je dat mooi tot uitdrukking brengen met deze woorden: ‘beyond the words’. ‘Aan de woorden voorbij’ is de ruimte van de stille aanwezigheid die rust en vrede brengt.

5.3 Genade en liefde

Eigenlijk is het minder juist om over contemplatio als ‘vierde stap’ te spreken. Want dat suggereert dat de contemplatio maakbaar is. Of sterker nog: dat je er recht op hebt als je maar de goede stappen zet. Maar vanaf de begintijd van de beoefening van de lectio divina, toen deze manier van bijbellezen opkwam in de kloosters, is benadrukt: contemplatie is genade. Het is iets wat je ontvangt van de Andere kant. God gééft het je door zijn Geest. Het is niet maakbaar en je hebt er geen recht op.

Je zou kunnen zeggen dat de stappen van de lectio, de meditatio en de oratio een oefening zijn in ontvankelijkheid. Je komt meer in een ontvang-houding die ruimte schept voor de genadegave van de contemplatio.

Om deze contemplatio te typeren gebruik ik ook graag het woord liefde. God is liefde. Dat is hij al vóórdat hij een sprekende God is. Van eeuwigheid tot eeuwigheid is God liefde. Contemplatie is je zonder woorden toevertrouwen aan die liefde. Met de woorden van 1 Johannes 4 vers 16: "Wij hebben Gods liefde, die in ons is, leren kennen en vertrouwen daarop. God is liefde. Wie in de liefde blijft, blijft in God, en God blijft in hem". Of zoals Jezus het zelf zegt in Johannes 15:9: "Ik heb jullie liefgehad, zoals de Vader mij heeft liefgehad. Blijf in mijn liefde."

Naar Oefenruimte lectio divina

Video

In de video bij deze les neem ik je (nog een keer) mee in het hele proces van de vier stappen van lectio divina, maar dan met een sterk accent op de contemplatio. Lectio divina is uiteindelijk contemplatíef bijbellezen. Elke onderdeel is gericht op het rusten in God waarop de lectio divina uitloopt. Ook de eerdere stappen staan dus al in het teken daarvan.

Reflectievragen

Neem nu wat tijd om deze vragen te beantwoorden:

  • Welke van de volgende woorden passen voor jouw gevoel het beste bij de contemplatio: liefde, rust, stilte, aanwezigheid, wijsheid, genade, vrede, zijn?
  • De rust van de contemplatio is niet maakbaar en je hebt er geen recht op. Wat is jouw ervaring tot nu toe met het (al dan niet) tot rust komen bij God?

Oefeningen

Hieronder vind je weer handreikingen voor oefeningen om te doen zodat je niet alleen de theorie maar ook de praktijk van de lectio divina beter leert kennen. 
 

Oefening 1

Het herhaaldelijk beluisteren van een bijbelgedeelte helpt om de boodschap ervan steeds meer tot je door te laten dringen en ermee vertrouwd te raken. Ook vallen er bij elke keer dat je een bijbelgedeelte leest of luistert weer andere dingen op.

Beluister zo opnieuw de voorlezing van Johannes 15:1-17. Wat treft je deze keer? Bij welk woord of welke zin wil je na het luisteren nog wat langer stil staan en stil zijn?

Luister: Johannes 15:1-17
 

Oefening 2

Doe een lectio divina-oefening bij bij (deze keer niet niet Johannes 15 maar bij) 1 Johannes 4:12-13. waarin Johannes woorden geeft aan wat hij van Jezus heeft gehoord. En probeer in de contemplatio-fase een tijd lang stil te zijn in Gods aanwezigheid met alleen het woord liefde. 

Niemand heeft God ooit gezien.
Maar als we elkaar liefhebben,
blijft God in ons
en is zijn liefde in ons ten volle werkelijkheid geworden. 
Dat wij in hem blijven en hij in ons,
weten we doordat hij ons heeft laten delen in zijn Geest.


Luister: 1 Johannes 4:12-13
 

Oefening 3


Kies in de Oefenruimte lectio divina opnieuw een lied uit om met je volle aandacht naar te luisteren (je zou dit ook kunnen noemen: audio divina). Je zou dat vier keer kunnen doen: de eerste keer luister je heel aandachtig en ontdek je welke zin je in het bijzonder treft; de tweede keer luister je terwijl je overweegt wat de woorden bij je oproepen; de derde keer luister al biddend (hoe brengt dit lied je tot gebed?) en de vierde keer ben je alleen maar aandachtig aanwezig bij het luisteren.
 
Naar Oefenruimte lectio divina

Extra


Heb je ruimte om nog wat meer te lezen? Hier volgen nog drie tips:
  • In 2020 verscheen voor de 40dagentijd het boek 'Kijken en luisteren naar Jezus. 40 keer lectio divina'. In dit boek schreef ik een inleidend hoofdstuk over contemplatief bijbellezen met veel aandacht voor de contemplatio. Hier kun je dat inleidende hoofdstuk lezen: ‘Ik kijk hem aan en hij kijkt mij aan’.
  • Richard Rohr is een Franciscaan die veel geschreven en gesproken heeft over contemplatie. De volgende link brengt je bij een video van 20 minuten waarin het spreekt over de contemplatieve weg: Reverend Richard Rohr, OFM - The Contemplative Pathway.
  • Als je er niet bij was, dan kun je het webinar van afgelopen vrijdag 22 januari hier terugzien: Webinar 22 januari. Het webinar gaat onder andere over de betekenis van stilte.

Extra: afsluitende Zoom-meeting


Het einde van de cursus nadert al! Om die afsluiting nog een accent te geven, bied ik je de mogelijkheid om op vrijdagavond 5 februari mee te doen in een afsluitende Zoom-meeting, van 20.15 tot 21.00 uur. Dan kunnen we elkaar even zien en wat rechtstreekser communiceren dan via YouTube Live mogelijk is.

Als je erbij wilt zijn, laat dat dan even weten door je naam en mailadres achter te laten in het formulier waar je via onderstaande button komt. Dan heb ik een beetje zicht op hoeveel deelnemers ik kan verwachten (er is ruimte voor maximaal 100 deelnemers).
Aanmelden voor Zoom-meeting

Slot


Inspiratie gewenst bij het bezig zijn met deze les! En tot de volgende keer.

Hartelijke groet en Gods zegen voor jou,

Jos Douma


p.s. heb je een vraag of opmerking?
Mail gerust naar: jos@levenindekerk.nl

 
Cursusinformatie
Eerdere lessen




Copyright © 2021 School voor Spiritualiteit, All rights reserved.


pas je voorkeuren aan | uitschrijven