Copy

De weg en het doel


Welkom in deze vijfde les. We naderen langzamerhand al het einde van de cursus. Komende donderdag ontvang je de zesde en laatste les. Ik hoop dat je al heel wat nieuwe inzichten hebt gekregen over en nieuwe ervaringen hebt opgedaan met de stilte. Of liever: met stil-zijn.

Stilte is een doel dat we misschien nooit helemaal bereiken. Maar we gaan op weg naar de stilte.

Het gaan van die weg is het doel.

De stilte: drie trappen


Wie stil wil worden komt altijd (eerst) lawaai tegen. Het is goed om dat te benoemen. Stil worden is niet gemakkelijk, het is niet een feel-good-oefening, hoewel stilte zeker ook zegenrijk werkt. Maar die zegen komt vaak pas na een worsteling (zoals ook Jakob pas na zijn worsteling met God een zegen van de HEER ontving).

In de theorie en praktijk van het beoefenen van de stilte worden wel drie stilte-treden onderscheiden, drie fases waar je doorheen gaat en die elk hun eigen plek hebben. In het boek 'Koester je hart. 40 stiltetips voor je leven' van de bekende stiltetrainer Mirjam van der Vegt worden deze treden genoemd:
  • de uiterlijke stilte
  • de struikeling
  • de innerlijke stilte
Het begint met de eerste trede van de uiterlijke stilte, de keuze om naar een plek te gaan waar het stil is. Die stilte kun je in de natuur ervaren, of in een klooster: wat kan het weldadig zijn om in een omgeving te komen waar rust en stilte heerst.

Maar dan komt de tweede trede: de struikeling. Want opeens merk je hoe onrustig je zelf eigenlijk bent. Je gedachten gaan alle kanten op, behalve de goede. Je voelt onrust, stress, ongemak. Er zijn soms zomaar schuldgevoelens of je begint je af te vragen waar je eigenlijk mee bezig bent en denkt dat stilte toch eigenlijk helemaal niks voor jou is. Je komt van binnen misschien ook lelijke dingen tegen van jezelf, oordelen over jezelf en over andere mensen. En ga zo maar door. Chaos dus. En helemaal geen stilte. Je kunt nu de neiging hebben om af te haken.

Maar het goede nieuws is: dit hoort erbij! Dit is niet vreemd. Het is de tweede trede op de weg van onrust naar rust. Stilte is er niet zomaar in één keer. Er is een weg die je af moet leggen en daar hoort die tweede trede gewoon bij.

Het vraagt oefening om bij de derde trede aan te komen, die van de innerlijk stilte. Misschien moet je jezelf ook niet afvragen: ben ik wel echt stil geworden? Maar is deze vraag helpender: ben ik op weg gegaan naar de stilte (ook al ben ik er misschien niet aangekomen)?
  • Herken je de drie treden in de stilte-oefeningen die je hebt gedaan?
  • Het helpt om de onrust van de tweede trede te accepteren en te 'omarmen'. Hoe doe jij dat?

Wees stil en weet


Elke les in deze cursus heeft een eigen lied. In deze vijfde les reik ik je een lied aan dat een van de deelnemers aan mij doorgaf. Ik kende het zelf niet. Het is een heel direct en eenvoudig lied. Gezongen door Elise Mannah. Dit is de tekst (ook te vinden in het Nieuwe Liedboek voor de Kerken, Gezang 887):

Wees stil en weet, Ik ben uw God.
Ik ben het, die u helen zal.
Op U vertrouw ik, goede God.


Luister er een paar keer naar.
Volg vol aandacht de drie regels van de tekst.
Probeer al luisterend de betekenis ervan tot je te laten doordringen.
Je kunt ook mee neuriën. 

Laat de uitnodiging tot je doordringen: wees stil.
Omarm de belofte: ik zal u helen. (Stilte is genezend.)
Kom tot overgave: ik vertrouw op U.

En: wees stil.
 
Luister naar 'Wees stil en weet'

Laten we stil zijn...


Stilte in de kerk. Hoe kan die er uit zien? Dat is nog best een complexe vraag die niet heel gemakkelijk beantwoord kan worden. Het antwoord kan gegeven worden vanuit het perspectief van de kerkganger en van de voorganger. En daarnaast is het ook belangrijk om stilte te zien als enerzijds een element van een kerkdienst en anderzijds een kwaliteit die kenmerkend is voor je aanwezigheid in een dienst. Ik begin nu even met dat laatste.

Stilte is allereerst een kwaliteit van de aanwezigheid in de dienst. Zelfs een dienst waarin geen afgebakende stiltemomenten zijn, kan toch stilte ademen. Dat kan de stilte zijn van de voorganger die rust met zich meebrengt, die aanwezig is vanuit de eigen stilteruimte die binnenin hem of haar is. Het is de stilte die je zelf als kerkganger meebrengt: je aandachtige aanwezigheid die zich niet van de wijs laat brengen door een veelheid aan indrukken en prikkels die een dienst met zich meebrengt.

Hierin hangt dus veel af van de eigen voorbereiding op de dienst: vanuit welke grondhouding ga je er naartoe en ben je er aanwezig? Als stilte (in ieder geval ook) gaat over verlangen naar een besef van Gods tegenwoordigheid, dan ademt een dienst waarin dat besef wordt gevoed en aangeraakt de stilte.

'Laten we stil zijn' is daarom misschien ook niet allereerst een zinnetje dat zo door de voorganger wordt uitgesproken om een of enkele minuten van stilte aan te kondigen. Het is een uitnodiging waarmee alle kerkgangers zichzelf aanspreken: laten we stil zijn, laten we ons afstemmen op de aanwezigheid van God, de God die we het beste kunnen horen spreken als wij zwijgen. Laten we een stilteruimte creëren waarin Gods woorden tot klinken kunnen komen.

Nog iets anders gezegd: het zal niet stil worden in de kerk als we als kerkgangers niet eerst zelf ook de stilte hebben leren kennen en oefenen in onze persoonlijke levens.

Deze stiltekwaliteit van een kerkdienst en van de aanwezigen in de kerkdienst kan op bepaalde momenten ook apart de ruimte krijgen, namelijk als er in de dienst bewust momenten worden gecreëerd die bedoeld zijn om stilte te ervaren. Daarbij is van groot belang (gezien de ervaring die velen hebben dat stiltemomenten in kerkdiensten vaak te kort zijn en onvoldoende worden ingeleid en daardoor ongemakkelijk worden) dat de kerkganger heel concreet geholpen wordt om de stilte binnen te gaan en die betekenisvol te beleven.

Dat kunnen stiltemomenten zijn aan het begin van een dienst of ergens tijdens de dienst, bijvoorbeeld als onderdeel van een gebed. Momenten dat er geen andere geluiden zijn in de kerk. Dat kunnen ook momenten zijn waarin er muziek klinkt die speciaal wordt gespeeld om een moment van rust en stilte in de dienst te brengen. Of bijvoorbeeld het moment van de Schriftlezing, waarin expliciet opgeroepen wordt tot stilte zodat de woorden die voorgelezen worden echt tot klinken kunnen komen als woorden van God zelf die de Aanwezige is in de dienst.

Voor dit moment wil ik het niet veel praktischer maken nog omdat in elke kerk de cultuur van de kerkdienst weer anders is. Het laat zich wel denken dat er een verzameling 'stiltepraktijken voor in de kerkdienst' komt (of misschien bestaat die al): '99 mogelijkheden om in de kerkdienst stil te zijn'.

Mocht je daar ideeën voor hebben, laat dat dan gerust weten via het vragenformulier bij deze les!
  • Welke nieuwe inzichten leveren bovenstaande gedachten op?
  • Wat vind je zelf het moeilijkst aan stilte in de kerkdienst?

Ik ben stil geworden


De bijbeltekst voor deze keer is een Psalm, namelijk Psalm 131:1-2 waarin dat bekende beeld voorkomt van het kind op de arm van zijn moeder.

HEER, niet trots is mijn hart,
niet hoogmoedig mijn blik,
ik zoek niet wat te groot is
voor mij en te hoog gegrepen.

Nee, ik ben stil geworden,
ik heb mijn ziel tot rust gebracht.
Als een kind op de arm van zijn moeder,
als een kind is mijn ziel in mij.


Wat mij in deze Psalm treft is dat stilte tegenover hoogmoed en trots staat. Trots zijn, hoogmoedig zijn, zoeken wat (te) groot is en te hoog gegrepen - in deze Psalm ontdek ik dat dat blijkbaar het tegenovergestelde van stilte is. Stilte leer ik zo verbinden met nederigheid, bescheidenheid, waardering voor het kleine en het eenvoudige.

Stilte helpt me om met beide benen op de grond te blijven staan. Stilte brengt me naar het hier en nu van mijn (gebroken) werkelijkheid.

Stilte leert me ook 'nee' te zeggen: 'Néé, ik ben stil geworden!' Nee tegen trots, hoogmoed, afgunst en meer van dat soort eigenschappen die kapotmakend aanwezig kunnen zijn in mijn leven. Het zijn trouwens juiste deze dingen die ik ook in de stilte tegenkom.

Want in de stilte kom ik altijd mezelf tegen voor ik God ontmoet.

En als ik God dan ontmoet, dan is dat in een sfeer van intimiteit en geborgenheid en zuiverheid. 'Als een kind op de arm van zijn moeder'.
  • Wat raakt jou in deze Psalmverzen?
  • Welke een of twee regels wil je vooral tot je door laten dringen?

Met een gebedszin in de stilte


Als je de stilte zoekt om daarin Gods aanwezigheid te proeven, kun je die stilte leren ervaren door steeds terug te keren naar je gebedswoord: dat ene woord dat voor jou je verlangen tot uitdrukking brengt om in Gods aanwezigheid te zijn en open te staan voor zijn vernieuwende werkzaamheid binnenin jou.

Zelf maak ik ook graag gebruik van een gebedszin: meer woorden dus dan dat ene woord, maar wel steeds een zelfde zin die ik ook op het ritme van de de adem kan spreken.

Een bekende gebedszin is het Jezusgebed: 'Heer Jezus Christus, Zoon van God, ontferm u over mij'. Maar er zijn ook andere zinnen mogelijk die je als het ware altijd bij je hebt als je de stilte in gaat en ook als je op plekken komt (bijvoorbeeld in een kerkdienst) waar ruimte wordt gemaakt voor gezamenlijke stiltemomenten. Een paar voorbeelden:
  • God kom mij te hulp, Heer, haast U mij te helpen.
  • Mijn Heer en mijn God.
  • Uw wil geschiede.
  • Zoek rust, mijn ziel, bij God alleen.
  • Onze Vader die in de hemel is.
Je voelt wel aan, dat zijn allemaal korte bijbelse zinnen die je op een krachtige manier ondersteunen in je verlangen om in de stilte te blijven en je daar te richten op de aanwezigheid van God. Zo kun je ook rustig een zin zoeken (of misschien heb je al lang zo'n zin gevonden) die voor jou heel goed 'werkt'.

In het vragenformulier dat bij deze les hoort kun je 'jouw' gebedszin doorgeven.

Oefenen


Breng stil-zijn in de praktijk. Denk er niet alleen over na. Onderstaande oefeningen kun je als je dat wilt een paar keer herhalen verspreid over verschillende dagen.
  • Neem tijd om centrerend te bidden, oftewel het stiltegebed te beoefenen met behulp van je gebedswoord. Bepaal hoeveel tijd je stil wilt zijn. In de Oefenruimte stil-zijn vind je audiobestanden die je daarbij helpen. Kies er eens voor om twee keer zoveel tijd te nemen dan je nu gewend bent.
  • Oefen ook een paar keer met stil zijn met behulp van een gebedszin.
  • Luister met aandacht naar een van de liederen die je in de Oefenruimte stil-zijn vindt. Het lied 'Wees stil en weet' is daar nu ook terug te vinden.
  • Een oefening die ik al eerder noemde en nu nog eens onder je aandacht breng. Stil-zijn heeft veel te maken met aandachtigheid. Kies vandaag een paar activiteiten uit die je met je volle aandacht wil doen, vanuit een zekere stilte binnen in je die het mogelijk maakt om er echt helemaal bij te zijn. 

Interactie


Bij deze les is ook weer een vragenformulier. Je kunt er kwijt welke gebedszin jij gebruikt en welke ideeën je hebt voor stiltepraktijken in kerkdiensten. Ook kun je doorgeven of je nog een vraag hebt voor het webinar van komende woensdagavond 24 juni en of je het webinar hoopt mee te maken.
Ga naar het vragenformulier

Meer


Je hoeft niet altijd elk onderdeel van elke les te doen! Voel je vrij om onderdelen over te slaan. Deze keer één extra onderdeel:
  • Een deelnemer stelde de vraag of er overeenkomst is tussen centrerend gebed en het praktiseren van Gods tegenwoordigheid zoals broeder Laurentius daarover spreekt. In onderstaande video reageer ik op die vraag.
Kijk naar de video over 'Besef van Gods tegenwoordigheid'

Volgende les


De volgende les is de laatste. Er zal nog een keer aandacht zijn voor stilte in de kerk en het zal gaan over discipline die je nodig hebt om de weg van de stilte duurzaam te gaan.

De lessen van deze cursus kun je op deze pagina terugvinden.
Wil je contact zoeken om iets te vragen of te delen?
Mail dan naar: jos@levenindekerk.nl.

Leven in de kerk
Oefenplaats voor spiritualiteit
Share Share
Tweet Tweet
Forward Forward
Copyright © 2020 Leven in de kerk, All rights reserved.

Hier kun je je voorkeuren aanpassen of je uitschrijven.